شیخ ما روزی در حمام بود، درویشی شیخ را خدمت می‌کرد و دست بر پشت شیخ می‌مالید و شوخ بر بازوی او جمع می‌کرد چنان‌که رسم قائمان باشد. تا آن کس ببیند که او کاری کرده است. پس در میان این خدمت از شیخ سوال کرد که:
«ای شیخ! جوانمردی چیست؟»
شیخ ما حالی گفت:
«آن‌که شوخ مرد به روی مرد نیاوری»
همه‌ی مشایخ و ائمه‌ی نیشابوری چون این سخن شنودند اتفاق کردند که کسی در این معنا بهتر ازین نگفته است»

اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابی سعید ابی‌الخیر

شوخ: چرک
قائم: دلاک و کیسه‌کش حمام

عطار

منطق الطیر » فی وصف حاله » حکایت ابوسعید مهنه با قائمی که شوخ بر بازوی او می‌آورد

شاهد:
پس ندا آمد ز وحی ذوالمنن
نی ز ما و نی ز تو رو دم مزن

درویشی را دیدم سر بر آستان کعبه همی‌مالید و می‌گفت: «یا غفور، یا رحیم، تو دانی که از ظلوم و جهول چه آید»

عابدان جزای طاعت خواهند و بازرگانان بهای بضاعت
من بنده امید آورده‌ام نه طاعت
به دریوزه آمده‌ام نه به تجارت
اِصْنَعْ بی ما اَنتَ اهْلُه

سعدی

گلستان » باب دوم در اخلاق درویشان » حکایت 2

در شرع امم گذشته خمر حلال بود و درشرع این امت حرام.
زیرا که خمر مایه ی طرب است. گذشتگان را در استجلاب طرب به خمر حاجت بودی. چون نوبت به این امت رسید، چندانی اقداح افراح ارواح از شرابخانه ی غیب پر شد، که به قطره ای که رهگذر تصرّف محدّث است، حاجت نیابد.

احمد بن منصور سمعانی (قرن 6)

روح الارواح: فی شرح اسماء الملک الفتاح

ببینید:
سلام (احمد بن منصور سمعانی)

جواب:
آن تلخ وش كه صوفی ام الخبائثش خواند
اشهی لنا و احلي، من قبله العذارا
(حافظ)

پی نوشت:
خمر: شراب
استجلاب: به دست آوردن
اقداح: قدح ها، کاسه ها
افراح: شاد کردن
تصرّف: حیله و تقلب
محدّث: ابداع کننده ی سنت یا عادت ناپسند

چنین آورده اند که چون مؤمنان حق جلّ جلاله ببینند، ابتدا حق جلّ جلاله بر ایشان سلام کند.
در این چند معنی گفته اند.

زیباتر ِ آن آن است که:
چون دو دوست بعد از فراق دراز به هم رسند، ابتدا آن سلام کند که شوقش زیادت بوده است.

و در بعضی اخبار آمده است:
اشتیاق دوستان ما به دیدار ما دراز کشید، و شوق ما به دیدار ایشان زیادت است!

احمدبن منصور سمعانی

روح الارواح: فی شرح اسماء الملک الفتاح
قرن 6

شاهد:
ادْخُلُوها بِسَلامٍ ذلِکَ یَوْمُ الْخُلُودِ
با سلام به بهشت داخل شوید، امروز روز جاودانه شدن [شما] در بهشت است
مصحف شریف- ق: ۳۴

جواب:
به بارگاه تو چون باد را نباشد بار
کی اتفاق مجال سلام ما افتد؟